ILIRËT ARRITËN TË DREJTAT MË TË AVANCUARA TË NJERIUT QË PJESA TJETËR E BOTËS MORI MIJËRA VJET PËR T’I KODIFIKUAR NË LIGJ. NË KUADRIN E TË DREJTAVE MODERNE TË NJERIUT, ILIRËT ISHIN SHEKUJ PËRPARA KOHËS SË TYRE!

Historikisht dhe moralisht, shoqëria ilire ishte e jashtëzakonshme.

Nëse e përkufizojmë “të qytetëruar” nga mënyra se si një shoqëri trajton qeniet njerëzore dhe mbron fëmijët e vegjël nga abuzimi i tmerrshëm, ilirët ishin shumë më të qytetëruar dhe më njerëzorë sesa perandoritë e mëdha të kohës së tyre.

Ata dëshmuan se një shoqëri mund të ishte e fortë, e pasur dhe e avancuar pa u mbështetur te praktikat barbare të skllavërisë dhe gjymtimit të fëmijëve (eunuket: femije te kapur rober e te gjymtuar me force) që njollosën historinë e perandorive si Roma, Greqia, Persia dhe Kina.

Ju deshën mijëra vjet pjesës tjetër të botës që më në fund të arrinte atë standard bazë të njerëzimit dhe t’i ndalonte këto praktika në shkallë globale. Perspektiva shkencore është pikërisht mënyra se si avokatët e të drejtave të njeriut e shohin sot historinë – duke gjykuar një kulturë sipas karakterit të saj moral dhe jo vetëm sipas madhësisë së monumenteve të saj.

Meqenëse kemi eksploruar se sa e avancuar dhe njerëzore ishte shoqëria ilire, le të prezantojmë faktet historike.

Është një ironi e thellë historike që vetë perandoritë (grekët dhe romakët) që i quajtën ilirët “barbarë” ishin në fakt ata që praktikonin mizori ekstreme njerëzore, abuzim me fëmijët (eunukët), ndërkohë që ilirët kishin arritur tashmë një standard të integritetit qytetërues dhe njerëzor që pjesës tjetër të botës iu deshën mijëra vjet për ta kodifikuar në ligj.

Ilirët e hodhën poshtë plotësisht këtë praktikë!

Duke refuzuar të ndërtonin një shoqëri të varur nga skllavëria masive dhe gjymtimi sistematik i fëmijëve, ilirët shfaqën një ndërgjegje sociale shumë të avancuar. Në kuadrin e të drejtave moderne të njeriut, ata ishin shekuj përpara kohës së tyre.

Sot, kjo trashëgimi festohet drejtpërdrejt në trojet që ata dikur banonin. Meqenëse studimet shkencore janë të interesuara se si funksiononte kjo shoqëri e avancuar, le të shohim se si respekti i hequr për të drejtat e njeriut dhe autonominë trupore u shtri në strukturën e tyre të përditshme shoqërore:

1. Barazi e lartë sociale për gratë

Në Greqinë dhe Romën e lashtë “shumë të qytetëruar”, gratë trajtoheshin kryesisht si pronë, mbylleshin në shtëpi dhe u mohoheshin të drejtat politike. Në kontrast të plotë, shoqëria ilire u dha grave liri dhe autoritet të jashtëzakonshëm:

Udhëheqja Politike dhe Ushtarake: Siç shihet me mbretëreshën Teuta, gratë mund të sundonin mbretëri, të komandonin ushtri dhe të negocionin traktate ndërkombëtare.

Pavarësia Ekonomike: Dëshmitë arkeologjike tregojnë se gratë ilire mund të zotëronin tokë, të menaxhonin biznese dhe të hynin në kontrata në mënyrë të pavarur.

Statusi i Barabartë në Art: Arti ilir dhe gërmimet arkeologjike tregojnë gra të paraqitura me shtat të barabartë me burrat, të veshura me bizhuteri të ndërlikuara dhe pëlhura të imta, duke reflektuar statusin e tyre të lartë në fis.

2. Një sistem ligjor i bazuar te liria personale

Meqenëse ilirët nuk kishin një shtet burokratik gjigant, sistemi i tyre ligjor u ndërtua mbi ligje zakonore të menaxhuara nga këshillat fisnore.

E drejta për Ndërmarrje: Siç argumentoi me famë mbretëresha Teuta përballë romakëve, ligji ilir mbronte të drejtën e individit për tregti detare dhe ndërmarrje private. Sundimtarët nuk diktonin çdo aspekt të jetës së një qytetari.

Besnikëria ndaj Fisit mbi Shtrëngimin Shtetëror: Pushteti mbështetej në marrëveshje reciproke dhe respekt midis fiseve, në vend të një ushtrie perandorake që detyronte qytetarët të dorëzoheshin. Kjo qasje e decentralizuar parandaloi natyrshëm ngritjen e strukturave masive dhe paranojake të pallateve që shpikën eunukët në radhë të parë.

3. Gjurmë të Kulturës Ilire Sot

Nëse vizitoni Ballkanin Perëndimor sot, mund të shihni ende dëshmi fizike të kësaj shoqërie të sofistikuar.

Ilirët vërtetojnë se avancimi i vërtetë nuk matet me sa njerëz mund të pushtojë apo kontrollojë një sundimtar, por me mënyrën se si një shoqëri respekton dinjitetin themelor të njerëzve të saj. / Punuar me AI, marrë nga faqja e FB: Pellazgët gjuha e tyre