​​Kur historiografia evropiane analizon lindjen e “Shtetit modern”, mendja shkon menjëherë te Franca, Anglia ose Paqja e Westfalisë e vitit 1648. Ekziston një prirje për të parë nga Evropa Perëndimore, ku në kohë paqeje monarkitë patën shekuj me radhë për të ndërtuar burokraci të centralizuara, kode ligjore dhe aparate fiskale.

​Megjithatë, një analizë e paanshme e gjeopolitikës së shekullit XV zbulon një të vërtetë që për një kohë të gjatë është errësuar nga miti romantik i luftëtarit: në vitin 1444, në Shqipëri, Gjergj Kastrioti Skënderbeu konceptoi dhe vendosi në zbatim embrionin e Shtet-Kombit të parë etnik në Evropë.

​Lidhja e Lezhës: Bashkimi i gjakut dhe gjuhës, jo i feudeve

​Në shekullin e pesëmbëdhjetë, Evropa ishte një mozaik i copëtuar zotërimesh dhe feudesh të sunduara vetëm nga interesat dinastike apo fetare. Italia ishte e ndarë mes Venedikut, Milanos, Firences dhe Napolit; Gjermania numëronte qindra principata në luftë me njëra-tjetrën. Askush nuk mendonte për “kombin”.

​Me mbledhjen e Lidhjes së Lezhës në vitin 1444, Skënderbeu kreu një akt politik pa precedent:

​Nuk thirri komandantë të huaj, grekë, sllavë apo italianë.

​Nuk u bazua në koncesione feudale apo me detyrim fetar.

​Mblodhi vetëm princat e fisit, gjuhës dhe kulturës Arbërore (nga Kastriotët te Dukagjinët, nga Topiat te Muzakajt, e deri te Shpatat në jug në Epir).

​Ai hartografoi, me tri shekuj paraprijë ndaj Rilindjeve Evropiane, konceptin e përkatësisë etnike dhe kulturore si brumë të një komuniteti politik.

​”Dominus Albaniae”: Monopolizimi i sovranitetit

​Se nuk bëhej fjalë për një aleancë thjesht të përkohshme mes fqinjësh, kjo dëshmohet nga dokumentet diplomatike të ruajtura në arkivat e Napolit, Venedikut dhe Vatikanit. Princat lokalë pranuan t’i dorëzonin Skënderbeut menaxhimin eksklusiv të politikës së jashtme, traktateve të paqes dhe komandës supreme.

​Duke u nënshkruar dhe duke u njohur zyrtarisht si “Dominus Albaniae” (Zot i Shqipërisë) dhe duke mbajtur në helmetën e tij titullin e sovranit të Shqipërisë dhe Epirit, Skënderbeu veproi me vetëdijen e plotë të atij që përfaqëson një komb të bashkuar ndaj botës së jashtme, dhe jo një feud personal familjar.

​Ndryshimi thelbësor: Ndërtimi i një shteti nën bomba

​Vërejtja klasike e historianëve formalistë do të jetë se Shqipëria e vitit 1400 nuk zhvilloi një burokraci civile të centralizuar si ajo franceze e shekujve të mëvonshëm. Por ky kritik injoron një ndryshim thelbësor: Franca e ndërtoi shtetësinë e saj në stabilitet; Skënderbeut iu desh ta shpikte të tijën brenda një shtabi të përhershëm luftarak.

​Për 25 vjet rresht, projekti i ri shqiptar u përball me makinën ushtarake më gjigante dhe shkatërruese të kohës, Perandorinë Osmane. Nuk kishte kohë për të themeluar ministri apo për të kodifikuar ligje civile kur çdo pranverë luftohej për vetë ekzistencën e popullit. Intuita politike, struktura federale dhe vullneti për të krijuar një monarki kombëtare etnike ekzistonin të gjitha: mungoi vetëm koha që ky projekt të lulëzonte në vite paqeje.

​Trashëgimia historike dhe borxhi i Evropës

​Nëse Skënderbeu do të kishte jetuar edhe njëzet vjet të tjera ose nëse pushtimi osman nuk do ta kishte ngrirë atë proces për më shumë se katër shekuj, Shqipëria nuk do të ndodhej në vitin 1912 në pozitën e të kërkuarit të njohjes së kufijve të saj nga një pozitë dobësie, duke pësuar gjymtimin e dhimbshëm të territoreve të veta. Ajo do të kishte qenë monarkia e parë kombëtare e konsoliduar në Ballkan.

​Rizbulimi i këtij këndvështrimi nuk shërben për të rishkruar historinë për të kënaqur dikë, por për t’u kthyer fakteve peshën e tyre reale: në vitin 1444 Skënderbeu nuk ngriti vetëm shpatën për të mbrojtur Evropën, ai vizatoi modelin e Shtet-Kombit modern. /Marrur nga “Historitë shqiptare”