Asokohe gjuha popullore e grekëve ishte shqipja, pasi njerëz të zakonshëm — dhe jo filologë specialistë — jo vetëm që flisnin shqip, por kishin edhe aftësinë t’ua mësonin atë të tjerëve.

Marios Dimopoulos

GREKËT DHE ARVANITËT, ME NISMËN E TYRE, SHKONIN TË STUDIONIN NË GREQI GJUHËN SHQIPE!

NË VITIN 1900 GREQIA ISHTE QENDRA E STUDIMEVE SHQIPTARE!

Në librin e mjekut arvanit, historianit dhe politikanit nga Teba, Loukas Bellos, i cili u botua në vitin 1903 me financim nga vetë shteti grek, lexojmë këto gjëra interesante, siç mund t’i shihni në faqet e skanuara të librit që po ju paraqes:

“Mbledhja e relikteve gjuhësore të dialektit [gjuhës] shqip kishte filluar prej kohësh. I pari që shkroi Pelasgika ishte mjeku i ditur gjerman Karl Reinhold [Reinhold], i cili jetonte në Pire. Po ashtu, një punë të rëndësishme për gjuhën shqipe bëri edhe i ndjeri arvanit Koupitoris, drejtor gjimnazi dhe profesor i greqishtes, i cili pati edhe fatin e mirë që ishte shqipfolës.”

Duhet të vëmë re se arvaniti Bellos shkroi për Koupitorisin se ishte fat i mirë që ai ishte shqipfolës — domethënë që gjuha e tij e parë amtare ishte shqipja — pra në atë kohë ne grekët e konsideronim fat të mirë që një grek ta kishte shqipen si gjuhë amtare!

Bellos vazhdon:

“Me shumë kënaqësi mësoj se një studim tepër i rëndësishëm dhe shumëvjeçar u krye nga shqiptari prej Albanopolisit [Elbasanit], Kristoforidhi, doktor i filologjisë dhe helenist i shkëlqyer. Këtë punim të çmuar të Kristoforidhit e bleu Qeveria Greke duke dhënë një shumë të madhe parash.”

Përse qeveria greke e asaj kohe dha një shumë kaq të madhe parash për të blerë një studim të një filologu shqiptar mbi gjuhën shqipe?

Bellos vazhdon:

“Kohët e fundit edhe dijetarë të tjerë kanë filluar të merren seriozisht me gjuhën shqipe. E denjë për t’u kujtuar dhe lavdëruar është puna e palodhur e mjekut z. Adamidis nga Kajro, i cili, siç mësoj, arriti të mbledhë një numër të madh fjalësh që kanë rrënjë të përbashkët dhe që dëshmojnë se shqipja është vetë ajo gjuhë pellazgjike, sikurse kishte pohuar edhe i dituri gjerman Reinhold dhe sikurse besonin dhe mësonin shumë prej dijetarëve grekë dhe shqiptarë që nga themelimi i Mbretërisë Greke dhe rilindja e letrave.”

Më pas Bellos shpjegon se si e mësoi gjuhën shqipe dhe se si u njoh me albanologjinë:

“Mësimet e para të gjuhës shqipe i mora në Tebë, të gjitha rrethinat dhe periferitë e së cilës janë shqipfolëse. Gjuhën shqipe e mësova në mënyrë të kënaqshme në Athinë si nxënës dhe student i bashkëmoshatarit dhe mikut tim shumë të dashur, z. Georgios Chatzidimitriou, mjek me profesion, me prejardhje nga Elefsina. Në albanologji u drejtova nga i ndjeri Vasileios Vendevis, dikur farmacist në Athinë.”

Pra, çfarë shohim këtu? Mjeku Bellos nuk shkoi te ndonjë filolog i specializuar i gjuhës shqipe për të mësuar ose për të përsosur shqipen e tij. Ai shkoi te kolegë të tij mjekë dhe farmacistë që ta mësonte shqipen, gjë që tregon se edhe atëherë gjuha popullore e grekëve ishte shqipja, pasi njerëz të zakonshëm — dhe jo filologë specialistë — jo vetëm që flisnin shqip, por kishin edhe aftësinë t’ua mësonin atë të tjerëve.

Bellos vazhdon duke shprehur shpresën që filologët profesionistë të merren në mënyrë më të thelluar me gjuhën shqipe, sepse, siç shkruan, gjuha shqipe është një relikt gjuhësor. Konkretisht shkruan:

“Duhet të shpresojmë se edhe filologët dhe dijetarët profesionistë do të vendosin më në fund të punojnë për mbledhjen e relikteve të çmuara gjuhësore të dialekteve të ndryshme greke, dhe në mënyrë të veçantë të gjuhës shqipe; sepse, nëse sipas të diturit gjerman Thiersch, tsakonishtja është ‘pasardhësi i drejtpërdrejtë dhe i vërtetë i pellazgjishtes së lashtë, ende në një masë të madhe të paformuar’, shqipja është me siguri vetë ajo pellazgjishte e lashtë [dhe jo pasardhëse e pellazgjishtes, siç është tsakonishtja], e cila nga gramatikanët konsiderohet, siç dihet, periudha e parë para-homerike dhe parahistorike e gjuhës greke.”

Dhe Bellos vazhdon duke njoftuar se në këtë libër do të bëjë një analizë etimologjike dhe fonologjike për të provuar se “shqipja është relikti më i lashtë i gjallë i gjuhës greke, thesari filologjik mikenas”.

Sigurisht, sot, pas deshifrimit të Linearit B nga Michael Ventris, e dimë se gjuha mikene është greqisht. Megjithatë, pikëpamja e Bellosit se shqipja është para-homerike dhe “thesari mikenas” pasqyron pikëpamjet e grekëve të asaj kohe se shqipja nuk ishte një gjuhë e huaj, por ishte një gjuhë e jona, e grekëve, dhe se nuk ishte një gjuhë më e re, por një gjuhë tepër e lashtë, gjuha e parë që folën grekët!

Nëse kjo pikëpamje e Bellosit se gjuha shqipe është “Thesari Mikenas” ishte e pasaktë, unë do të provoj përmes një studimi të posaçëm gjuhësor-libër se shqipja është “Thesari Minoan”, gjuha e Minoanëve, banorëve të lashtë të Krretës, pasi do të provoj se të gjitha mbishkrimet jo-greke (para-greke) të Krretës giảiqohen përmes shqipes dhe do të deshifroj shkrimin Minoan Linear A si shqip, duke provuar se djepi fillestar i shqiptarëve nuk ishte Iliria, por Krreta, duke u marrë kështu lavdinë si Arthur Evansit ashtu edhe Michael Ventrisit, e duke e bërë shqipen “Gjuhën e Perëndive” sipas Homerit. Por edhe nëse dikush do ta quante shqipen Thesarin Mikenas, nuk do të kishte gabim, sepse deshifrimi i Lineari B si greqisht nuk provon se Akejve flisnin greqisht. Gjuha greke ishte gjuha e shkruesve të pallateve të Mikenës, ndërsa populli i thjeshtë vazhdonte të fliste gjuhën e vet amtare, shqipen (pellazgjiken), dhe kjo ndodhi gjatë gjithë historisë greke, deri në shekullin e 19-të pas Krishtit, kur greqishtja ishte gjuha e banorëve të kryeqytetit, e të arsimuarve dhe e shkruesve, ndërsa gjuha e popullit të thjeshtë ishte shqipja (arvanitika).

Mjerisht, me përplasjen e çështjes gjuhësore në fillimet e shtetit grek, dimoticistët e egër të Psiharit fituan si ndaj ithtarëve të katharevusës (greqishtes arkaike), ashtu edhe ndaj albanistëve (arvanitistëve). Kështu, sot në Greqi kemi arritur në pikën ku grekët nuk kuptojnë gjuhët e vërteta të grekëve — shqipen, greqishten e vjetër dhe katharevusën — por vetëm greqishten moderne, “romeike”, gjuhën e turmës dhe të rrugës.

Pa gjuhën e vërtetë greke nuk mund të ketë zhvillim të letersisë dhe kulturës. Së shpejti do të vijë koha e albanizmit dhe helenizmit të lashtë me ringjalljen e shqipes/arvanitikes (pellazgjikes) dhe greqishtes së vjetër/arkaike si të vetmet gjuhë zyrtare të folura të helenizmit, dhe vetëm atëherë do të krijohen Platonët, Aristotelët, Mistriotët, Kumanudët e rinj dhe titanë të tjerë të filologjisë; vetëm atëherë do të kemi helenizëm të vërtetë. Së shpejti do të vijë koha kur rryma e dimoticistit Psihari dhe mashtrimi i helenizmit modern që ka pushtuar Greqinë gjatë dy shekujve të fundit do të varvosen një herë e përgjithmonë, dhe kultura greke moderne do të humbasë pa emër në kanalizimet e Athinës dhe qyteteve të tjera të Greqisë, duke ia lënë vendin kulturës së lashtë greke dhe arvanitase!

Greqia e Lashtë dhe Shqipëria: Kur këto të dyja të bashkohen, do të kemi shpërthimin e ri kulturor, Rilindjen e re shpirtërore, Qytetërimin e Tretë në Ballkan pas Greqisë së Lashtë dhe Bizantit: Qytetërimin pagan Neo-Pellazgjik Greko-Shqiptar! 2000 vjet gënjeshtra po shemben!

Autori është filolog – Gjuhëtar – Etnolog
Autor – Studiues – Referues në Konferenca Ndërkombëtare
Albanolog – Studiues i Kulturës Arvanitase